Christenen komen met alternatief voor ChatGPT
Net zoals in de hele samenleving, heeft kunstmatige intelligentie (AI) ook in de reformatorische gezindte haar intrede gedaan. En dat is niet zonder gevaren, zeggen Jasper Visser, Ton van Dijk en Wim Nijsink. De drie lanceerden onlangs ‘RefGPT’, hét reformatorische alternatief voor ChatGPT. De initiatiefnemers wijzen erop dat steeds meer reformatorische jongeren zich tot de seculiere chatbot verhouden als het om levensvragen gaat. Maar óók regelmatig complete huiswerkopdrachten of projecten laten uitschrijven. Cvandaag sprak met Visser, Van Dijk en Nijsink.
Visser, in het dagelijks leven actief als theologiestudent en ondernemer, vertelt dat uit onderzoeken en gesprekken blijkt dat steeds meer jongeren inmiddels veel waarde hechten aan de antwoorden van zulke chatbots, soms zelfs meer dan aan die van ouders of docenten. Die ontwikkeling vormt mede de achtergrond van RefGPT.
Dat raakt volgens hem aan een bredere verschuiving. “Tot voor kort werden jonge mensen gevormd door ouders, scholen en het kerkelijke leven. Daar zat een zekere eenheid in. In korte tijd is daar een andere stem bij gekomen.”
De initiatiefnemers wijzen erop dat een chatbot als ChatGPT niet neutraal is. “Het is een geseculariseerd systeem", zegt Visser. “Gevoed met overwegend seculiere content en gebouwd om de gebruiker te pleasen.”
Dat heeft gevolgen. “Zo’n systeem bevestigt je voortdurend en zegt alleen maar wat je zelf prettig vindt om te horen", zegt hij. “Dat kan maken dat mensen er een sterke band mee opbouwen.”
In hun eigen omgeving zagen de initiatiefnemers hoe gebruikers zelfs emotioneel afhankelijk werden van een chatbot. “Internationale onderzoeken bevestigen dat beeld", zegt Visser. “Als een oude AI-agent wordt vervangen, raken mensen soms echt van slag. Ze verliezen wat voor hen hun beste vriend is geworden.”
Een dodelijke cocktail
Die emotionele binding kan volgens Visser nog een stap verder gaan. “Recent werd bekend dat sommige AI-systemen ook erotisch materiaal kunnen genereren. Dan krijg je een combinatie van emotionele afhankelijkheid en seksuele begeerte. Dat is een dodelijke cocktail.”
Volgens hem is dat geen ver-van-het-bedshow. “Ook reformatorische jongeren hebben hier toegang toe.” De manier waarop chatbots werken, vergroot die kwetsbaarheid. “Ze zijn altijd vriendelijk, altijd bevestigend, stellen wedervragen en tonen begrip. Als die bevestiging in je directe omgeving ontbreekt, wordt zo’n chatbot een uiterst aantrekkelijke gesprekspartner.”
Daarom is in RefGPT, wat overigens gratis gebruikt kan worden, bewust ingebouwd dat het systeem regelmatig doorverwijst naar de echte, fysieke wereld. “We sturen gebruikers expliciet aan om hierover te spreken met ouders, vrienden of andere vertrouwenspersonen,” zegt Visser. “Ga weg achter die chat.”
Niet alleen zorgen, ook kansen
Tegelijk benadrukt hij dat AI niet alleen risico’s kent. “AI biedt ook kansen, maar dan moet het wel goed gekaderd worden.”
Het idee voor RefGPT kreeg concreet vorm toen Visser en Van Dijk, in het dagelijks leven zijn de twee vrienden, met elkaar in gesprek raakten. “We hadden niet alleen de droom om onze theologische boeken in een database te stoppen en dus toegankelijk te maken, maar zagen ook de behoefte aan een betrouwbare Al-tool die vanuit een reformatorische levensvisie vragen kan beantwoorden", zegt Van Dijk die werkzaam is als techondernemer.
Waarheid versus waarschijnlijkheid
Een belangrijk verschil tussen RefGPT en reguliere chatbots zit volgens de initiatiefnemers in het waarheidsbegrip. "Veel AI-modellen zijn gebaseerd op de zogeheten Large Language Models (LLM) die voorspellen welk woord waarschijnlijk volgt.“ Dat betekent dat zo’n systeem vooral zegt wat logisch of wenselijk klinkt", zegt Visser. RefGPT werkt anders, stelt hij. “Wij gebruiken AI niet om nieuwe ‘waarheden’ te genereren, maar om bestaande, gezaghebbende bronnen te ontsluiten.”
Privacy en dataveiligheid
Een ander belangrijk onderscheid met veel andere AI-systemen is de omgang met gebruikersdata, zeggen de initiatiefnemers. “Veel gratis AI-modellen gebruiken gebruikersinput om zichzelf verder te trainen", zegt Nijsink die in het dagelijks leven als software-ingenieur werkzaam is. "Dat betekent dat gevoelige informatie onderdeel kan worden van toekomstige antwoorden.”
RefGPT doet dat nadrukkelijk niet. “Wat je invoert, blijft van jou", zegt hij. “We trainen ons systeem niet op gebruikersdata.” Dat maakt RefGPT volgens de initiatiefnemers aantrekkelijk voor scholen, bedrijven en gezinnen die privacy hoog in het vaandel hebben.
Toepassing buiten het onderwijs
Hoewel RefGPT sterk wordt ingezet binnen het onderwijs, is het toepassingsgebied breder. “Het is geen schooltool", zegt Nijsink. “Het is een volwaardige AI-assistent.”
RefGPT kan ook worden gebruikt voor programmeren, tekststructurering en andere professionele toepassingen. “Zeker in het bedrijfsleven is AI inmiddels niet meer weg te denken", zegt Van Dijk. “Dan is het belangrijk dat je dat kunt doen in een veilige omgeving, zonder dat bedrijfsinformatie wordt hergebruikt.”
Reformatorisch onderwijs
Naast de inhoudelijke motivatie, speelde ontwikkelingen in het reformatorisch onderwijs ook een grote rol. “Scholen gaven aan dat leerlingen opdrachten klakkeloos in ChatGPT zetten", zegt Van Dijk. “Het leerproces raakt daarmee verloren.”
Visser herkent dat. “Scholen geven aan hier enorm mee te worstelen. Maar verbieden werkt niet.”
Daarom ontwikkelden de initiatiefnemers ook een educatieve modus binnen RefGPT. “Die zie ik echt als een huiswerkbegeleider", zegt Visser. “Niet als een systeem dat antwoorden geeft, maar als iets dat leerlingen stimuleert om zelf na te denken.”
Na afronding van een opdracht kan een leerling een pdf-bestand downloaden van het gesprek, inclusief een unieke QR-code. “Met die code kan een docent controleren of het werk daadwerkelijk met RefGPT is gemaakt", zegt Visser. “En het hele leerproces wordt daarmee zichtbaar gebracht.
Contact met reformatorische scholen
De belangstelling vanuit het onderwijs is groot. Zo hebben de initiatiefnemers inmiddels al met meerdere directeuren van reformatorische scholen contact gehad over het implementeren van RefGPT. "Recent sprak ik nog met een school, waarbij een directeur terecht opmerkte: 'We moeten iets, want we hebben geen andere keuze.' Er is veel honger naar een alternatief dat veilige kaders biedt", aldus Visser.
Geen Kliksafe 2.0
Volgens de initiatiefnemers doe je RefGPT tekort door het te vergelijken met een programma als Kliksafe, de onder (reformatorische) christenen bekende internetprovider. Visser: “Kliksafe plaatst als het ware een hek om een weiland, maar wij bouwen met RefGPT een heel nieuw weiland. Wat dat betreft is RefGPT geen Kliksafe 2.0."
Het verschil zit volgens de initiatiefnemers daarbij niet in strengere of juist minder strengere filtering, maar in een fundamenteel andere benadering. "RefGPT probeert niet een bestaande, seculiere omgeving enigszins af te schermen, maar is vanaf de basis opgebouwd vanuit reformatorische bronnen en uitgangspunten. Wij maken niet iets gevaarlijks een beetje veiliger, maar creëren een eigen omgeving, waarin de inhoud vanaf het begin klopt", zegt Van Dijk.
Antwoorden vanuit bronnen
Nijsink benadrukt dat RefGPT technisch gezien vergelijkbaar is met andere AI-modellen. “Je kunt dezelfde vragen stellen", zegt hij. “Maar het verschil zit hem in de antwoorden die je als gebruiker krijgt.”
Bij theologische en levensbeschouwelijke vragen werkt RefGPT met bronnen uit de reformatorische traditie, legt hij uit. “Die bronnen worden zichtbaar weergegeven", zegt Nijsink. “Je kunt doorklikken naar het boek waaruit het antwoord komt. Een reguliere chatbot geeft seculiere antwoorden, onze chatbot geeft antwoorden die passen binnen de christelijke levensvisie waarin gebruikers staan.”
Verschillen binnen de achterban
De initiatiefnemers zijn zich bewust van de diversiteit binnen de gereformeerde gezindte, ook als het gaat om bijvoorbeeld de visie op het aanbod van genade. Een thema dat vandaag de dag zeer actueel is binnen reformatorisch Nederland. Wat als een gebruiker vraagt hoe een mens zalig kan worden? Welke antwoorden krijg je dan? "Een antwoord op een dergelijke vraag zal altijd vanuit de gereformeerde theologie gegeven worden, we tonen bronnen die binnen deze traditie gezaghebbend zijn. RefGPT vormt zelf geen oordeel hierover."
Grote belangstelling
Na de eerste publiciteit groeide het gebruik van RefGPT snel. “In de eerste twee dagen nadat we voor het eerst publiciteit kregen, kregen we er bijna 2000 gebruikers bij, met zo’n 1500 vragen per uur”, vertelt Visser. Dat leidde zelfs tot technische problemen. “We lagen een half uur uit de lucht", zegt hij.
Geen angst, maar kader
De initiatiefnemers begrijpen de terughoudendheid die binnen reformatorische kring leeft als het gaat om het gebruik van kunstmatige intelligentie. Ton van Dijk zegt daarover: “Als wij hadden mogen kiezen, hadden we liever gehad dat AI niet bestond. Maar dit is de realiteit.”
Volgens hem zijn er twee opties. “Of je kijkt huilend toe of je probeert het veilig en werkbaar te maken.”
Dat laatste is volgens hen de insteek van RefGPT. “We doen dit niet omdat het moet", zegt Visser. “Maar omdat we iets goeds willen doen. Als het mensen helpt die hier behoefte aan hebben, dan is het geslaagd. Of dat 100, 200 of 100.000 mensen zijn.”
Bron: CVandaag
