Wat weten AI-tools écht over jou? Een kijkje achter je digitale profiel
Elke klik, swipe of zoekopdracht laat een spoor achter. AI-tools gebruiken die digitale signalen om profielen van jou op te bouwen, vaak zonder dat je daar direct zicht op hebt. Maar hoe compleet en accuraat zijn die profielen eigenlijk? En wat gebeurt er met de informatie die over jou wordt verzameld?
Welke informatie geef je zonder het te merken?
Iedereen laat digitale sporen achter. Als je een route opzoekt, cookies accepteert of een video kijkt op YouTube, worden daar gegevens van opgeslagen. Die gegevens vertellen iets over jou. Waar je bent, wat je interesses zijn, met wie je contact hebt en hoe laat je actief bent.
AI gebruikt die informatie om conclusies te trekken. Misschien dat je geïnteresseerd bent in een nieuwe auto, dat je vaak met stressgerelateerde content bezig bent of dat je een hoog uitgavepatroon hebt. Bedrijven gebruiken die inzichten om reclame te sturen, maar ook banken, overheden en zorginstanties werken ermee.
Hoe worden die profielen gebruikt?
De profielen die AI maakt zijn niet alleen voor advertenties. Ze kunnen bepalen of je een verzekering krijgt, of je op een risicolijst komt bij de Belastingdienst of zelfs hoe je wordt behandeld door een klantenservice.
Een bekend voorbeeld is het gebruik van AI door de Belastingdienst om toeslagenfraude op te sporen. Op basis van bepaalde kenmerken kregen sommige gezinnen extra controles, met grote gevolgen. Er werd vooral gekeken naar afkomst, woonwijk of gezinssamenstelling. Lang niet altijd terecht. Duizenden mensen zijn hierdoor onterecht bestempeld als fraudeur.
Kloppen die profielen eigenlijk wel?
Niet altijd. AI werkt op basis van statistieken en gedrag. Klik je vaak op artikelen over mentale gezondheid, dan zou AI kunnen denken dat je een burn-out hebt. Bestel je regelmatig biologische producten, dan kan het systeem je in de categorie duurzame consument plaatsen.
Het probleem is dat AI geen context kent. Jij weet waarom je op iets klikt, een algoritme weet dat niet. Toch worden er conclusies aan verbonden die verder gaan dan alleen een gepersonaliseerde aanbeveling. Vooral als het gebruikt wordt om te bepalen of je ergens wel of geen recht op hebt.
Kun je zelf iets doen?
In theorie heb je recht op inzage. Je mag vragen welke gegevens over jou worden verzameld en hoe die gebruikt worden. Maar veel bedrijven maken dat lastig. Ze geven wel een overzicht van je data, maar niet van hoe een algoritme die informatie interpreteert.
Met nieuwe Europese regels moet daar verbetering in komen. De AI Act verplicht bedrijven om transparanter te zijn over hoe hun systemen werken, vooral als die invloed hebben op mensenlevens. Maar de echte regie ligt nog steeds niet bij jou als gebruiker.
Hoe blijf je toch een beetje in controle?
Je hoeft niet paranoïde te worden, maar bewust omgaan met je data hoeft geen slecht idee te zijn.
Denk aan:
Minder apps koppelen aan je accounts
Cookies afwijzen waar mogelijk
Niet zomaar je e-mailadres achterlaten
Privacy-instellingen van je apparaten echt even goed bekijken
Dat betekent niet dat je onzichtbaar wordt, maar je maakt het AI in ieder geval iets moeilijker om een totaalbeeld van je te bouwen.
Jouw profiel is niet wie je bent
AI denkt je te kennen, maar baseert zich op wat je online doet. Het profiel dat daaruit ontstaat is een schim van de werkelijkheid. Soms klopt het, soms zit het er flink naast. Het echte gevaar zit in het feit dat die profielen invloed krijgen op hoe je behandeld wordt. Daarom is het zo belangrijk om te weten dat ze bestaan en er kritisch naar te kijken.
-S.png)
